میراث آریا: از روستای باستانی تیس تا تالاب صورتی لیپار، از کوههای مریخی تا جنگلهای حرا؛ ظرفیتهای مَکُران در کنار تنها بندر اقیانوسی کشور، چابهار را به یکی از جدیترین گزینههای توریسم و سرمایهگذاری تبدیل کرده است.
سواحل مَکُران در جنوب سیستان و بلوچستان، به عنوان پیشانی توسعه ایران در کنار آبهای آزاد، مدتی بوده که شاهد ریلگذاریهای بزرگ در حوزههای زیرساختی و گردشگری است.
هفته میراث فرهنگی فرصتی مغتنم فراهم کرد تا در کنار مرور داشتههای تاریخی، نسبت میان این توسعه شتابان با زیستبوم اجتماعی منطقه مورد واکاوی قرار گیرد.
از برپایی آیینهای موسیقیایی کهن تا نظارت بر طرحهای عمرانی، همگی نشان از آن دارد که چابهار در یک بزنگاه تاریخی برای تبدیل شدن به قطب گردشگری قرار گرفته؛ اما سؤالی که ذهن دغدغهمندان را به خود مشغول کرده، چگونگی توزیع عادلانه ثروت ناشی از این توسعه در میان جوامع محلی است.
پیشینه و اهمیت راهبردی مکران در اسناد بالادستی
سواحل مَکُران بر اساس تاکید رهبر شهید معظم انقلاب و سندهای توسعهای دولت، فراتر از یک منطقه جغرافیایی، یک ظرفیت تمدنی برای آینده اقتصادی ایران محسوب میشود.
این منطقه با دارا بودن بنادر استراتژیک، پدیدههای منحصربهفرد طبیعی و آثار تاریخی ارزشمندی همچون قلعه تیس، پتانسیل جذب سرمایهگذاریهای میلیاردی را دارد.
با این حال، سوابق توسعه در مناطق مشابه نشان داده که اگر پیوستهای اجتماعی و فرهنگی نادیده گرفته شوند، تضاد طبقاتی و حاشیهنشینی در کنار پروژههای لوکس اجتنابناپذیر خواهد بود؛ موضوعی که اکنون مدیریت میراث فرهنگی منطقه را بر آن داشته تا مدل توسعهای متفاوتی را دنبال کند.
چابهار قلب تپنده سواحل مَکُران است
چابهار؛ جایی که گویشهای اصیل بلوچی، طیسی و دشتیاری با موسیقی امواج اقیانوس هند گره خورده و در این میان مَکُران نه تنها در اسناد بالادستی به عنوان پیشانی توسعه ایران شناخته میشود، بلکه در واقعیت نیز با داشتن تنها بندر اقیانوسی کشور، کلید طلایی ترانزیت میان قارهای است.
از اسکلههای عظیم شهید بهشتی و کلانتری که میزبان کشتیهای غولپیکر بیشاز ۱۰۰ هزار تنی هستند تا بنادر صیادی بریس، پسابندر و رمین که ۴۴ درصد نیاز شیلاتی کشور را تأمین میکنند، همگی نشان از پویایی و حیات در این قطعه از خاک زرخیز ایران دارند.
مَکُران امروز با تکیه بر کشاورزی محصولات گرمسیری نظیر انبه و موز و صنایع دستی فاخری همچون سوزندوزی، به نمادی از خودباوری و ثروتآفرینی تبدیل شده است.
بهشت گردشگری؛ از روستای تیس تا تالابهای صورتی
رئیس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری چابهار اظهار کرد: جاذبههای مَکُران فراتر از تصور است. وجود بیشاز ۵۰ اثر ثبت شده ملی، از روستای باستانی تیس با قدمتی پیش از دوران هخامنشی تا قلعههای تاریخی و گورستانهای شگفتانگیز، این منطقه را به بهشت باستانشناسان تبدیل کرده است.
خیرالنسا امیری افزود: در کنار تاریخ، جادوی طبیعت نیز خودنمایی میکند؛ کوههای مریخی، تپههای گلفشان، جنگلهای حرا و تالاب صورتی لیپار، پکیج کاملی از «ژئوتوریسم» را خلق کردهاند که در هیچ کجای جهان مشابهی ندارد. بازارهای پررونق مرزی و مهماننوازی بینظیر مردمان این دیار، تجربهای فراموشنشدنی را برای هر بازدیدکننده رقم میزند.
او با نگاهی خوشبینانه به آینده گردشگری منطقه اظهار کرد: مَکُران در آستانه یک تحول بزرگ اقامتی قرار دارد.
رئیس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری چابهار با اعلام صدور ۱۳۴ مجوز ساخت برای تأسیسات گردشگری در سالهای اخیر، مژده داد که هماکنون ۳۴ پروژه بزرگ با پیشرفت فیزیکی بالای ۹۴ درصد در دست اجراست.
او افزود: این پروژهها شامل پنج هتل مدرن، ۱۰ مجتمع گردشگری و ۱۴ اقامتگاه بومگردی است که با سرمایهگذاری ۱۴ میلیارد تومانی بخش خصوصی در حال تکمیل بوده و برای ۱۵۴ نفر اشتغال مستقیم ایجاد کرده است.
امیری همچنین از اختصاص اعتبارات جدید برای سالجاری خبر داد و گفت: مبلغ ۱۴ میلیارد تومان برای احداث پروژههای شاخصی همچون بام گردشگری و پایگاههای اطلاعرسانی مدرن در نظر گرفته شده است.
او تأکید کرد: دولت با اختصاص ۹ میلیارد تومان دیگر برای تکمیل زیرساختهای پروژههای بخش خصوصی، عزم جدی خود را برای حمایت از سرمایهگذاران و رفاه حال گردشگران نشان داده است.
گفته میشود، وجود شورای راهبردی توسعه مکران و اتصال قریبالوقوع به شبکه ریلی سراسری، از دیگر مزیتهایی است که چابهار را به قطب اول گردشگری و تجارت منطقه تبدیل خواهد کرد.
مسیر پیش رو؛ گامهایی برای کمال
در کنار این همه درخشش، برای رسیدن به قلههای رفیعتر، توجه به برخی نیازهای ساختاری ضروری است. برای آنکه مَکُران به جایگاه واقعی خود در رقابت با بنادر بینالمللی برسد، تقویت زیرساختهای جادهای، افزایش خطوط پروازی و کاهش هزینههای سفر در دستور کار قرار گیرد.
همچنین تلاش برای مدیریت یکپارچه و رفع تداخلهای اداری در کنار تخصیص اعتبارات بیشتر برای مقابله با محدودیتهای فصلی و اقلیمی، میتواند مسیر دسترسی به این گنجینه اقیانوسی را هموارتر از گذشته کند.
با تکمیل پروژههای نیمهتمام و تقویت مشوقهای بخش خصوصی، مَکُران به زودی به تفرجگاه اول ایرانیان و درگاه اصلی ورود توریستهای خارجی تبدیل خواهد شد.
سرمایهگذاری در این خاک، سرمایهگذاری در آیندهای درخشان بوده که در آن شکوه تاریخ با رفاه مدرن گره خورده است.
توسعه متوازن و ارتقای شاخصهای رفاهی بومیان
رئیس اداره میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی چابهار ضمن تبیین جایگاه میراث ناملموس در هویت ملی، به تشریح برنامههای دولت برای پیوند زدن پروژههای کلان مَکُران با سفره مردم محلی، صیانت از اصالت بومی در برابر موج توریستی شدن و راهکارهای ارتقای شاخصهای رفاهی در روستاهای ساحلی پرداخت.
او در پاسخ به این پرسش که توسعه صنعتی و گردشگری چگونه به بهبود شاخصهای آموزشی و سلامت بومیان منجر میشود، بر این نکته تاکید دارد که نگاه به مکران نباید تنها یک نگاه کالبدی و فیزیکی باشد.
به گفته امیری، توسعه واقعی زمانی رخ میدهد که یک صیاد خرد یا یک روستایی در سواحل دشتیاری، تاثیر مستقیم پروژههای گردشگری را در کیفیت زندگی خود حس کند.
او ادامه داد: برای رسیدن به این مقصود، تمامی سرمایهگذاران بخش خصوصی در منطقه ملزم به رعایت پیوستهای مسئولیت اجتماعی هستند. این پیوستها شامل تعهداتی برای نوسازی مدارس محلی، کمک به زیرساختهای درمانی و اولویتبخشی به اشتغال بومیان در سطوح مختلف مدیریتی و خدماتی است.
توانمندسازی جامعه محلی و مقابله با آسیبهای توریستی شدن
یکی از دغدغههای جدی در کنار پروژههای لوکس گردشگری، شکلگیری بافتهای فرسوده و حاشیهنشینی در حومه این مراکز است که در این زمینه نیز، مدیریت میراث فرهنگی چابهار معتقد است برای جلوگیری از این پدیده، نباید بومیان را از کانونهای توسعه دور کرد. استراتژی کنونی، تبدیل روستاهای هدف گردشگری به کانونهای ثروتآفرین از طریق بومگردیهای استاندارد است.
امیری گفت: با این رویکرد، توازنی میان سازههای مدرن و خانههای بومی ایجاد میشود تا ساکنان اصلی منطقه به جای رانده شدن به حاشیه، به عنوان صاحبان اصلی فرآیند توسعه، در قلب فعالیتهای اقتصادی باقی بمانند.
او در پاسخ به چگونگی حفاظت از اصالت منطقه در برابر موج تغییرات فرهنگی نیز خاطرنشان کرد: برنامههای آموزشی گستردهای تدوین شده تا از تبدیل شدن فرهنگ بومی به یک ابزار تنها نمایشی یا توریستی جلوگیری شود.
رئیس اداره میراثفرهنگی، صنایع دستی و گردشگری چابهار ادامه داد: هدف از این برنامهها، آموزش تخصصی جوانان و زنان بومی است تا بتوانند خدمات باکیفیت و اصیل را به گردشگران ارائه دهند. تبدیل صیادان محلی به راهنمایان گردشگری تخصصی دریایی و توانمندسازی جامعه محلی برای مدیریت زنجیره تامین صنایعدستی، باعث میشود تا هویت فرهنگی منطقه نه تنها تضعیف نشود، بلکه به عنوان یک مزیت اقتصادی پایدار، حافظ سنتها و باورهای بومی باشد.
میراث ناملموس و حماسه حضور به مثابه هویت ملی
او با اشاره به برنامههای هفته میراث فرهنگی از جمله شب حماسه حضور و روایت موسیقی مَکُران، این رویدادها را بخشی از میراث معنوی و ناملموس ملت ایران میداند.
به گفته امیری، وفاداری مردم به آرمانهای ملی و آیینهایی چون دعای باران و لالاییهای محلی، همگی رشتههای پیوند دهنده نسلها هستند. این میراث معنوی، در کنار توسعه فیزیکی، ضامن امنیت پایدار و انسجام ملی در سواحل مَکُران است و ثبت و معرفی آنها، بهترین راهکار برای مقابله با جنگ رسانهای و ایجاد امید در بدنه اجتماعی منطقه بهشمار میرود.
تضمینهای قانونی برای ارتقای شاخصهای زندگی محلی و مهار حاشیهنشینی
رئیس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری چابهار بیان کرد: برای اینکه توسعه در مَکُران به یک دوقطبی میان رفاه و محرومیت تبدیل نشود، راهبرد اصلی بر پایه مدل توسعه درونزا تنظیم شده است.
او ادامه داد: برخلاف الگوهای سنتی، در اینجا صدور مجوز برای پروژههای کلان گردشگری و صنعتی، مشروط به پذیرش مسئولیتهای اجتماعی در محدوده پیرامونی پروژه است.
امیری گفت: این تضمین از طریق ملزم کردن سرمایهگذاران به تخصیص درصدی از اعتبارات خود برای تکمیل زنجیره خدمات عمومی شامل نوسازی مدارس خشتی و گلی، تجهیز درمانگاههای روستایی و اتصال شبکههای آب و برق پروژهها به سکونتگاههای بومی فراهم میشود.
او اظهار کرد: هدف نهایی این است که با ارتقای کیفیت زیست در روستاها، انگیزه مهاجرت به حاشیه شهرها از بین برود و روستاییان به جای تماشای ویترینهای لوکس، خود به بخشی از چرخه اقتصادی و رفاهی آن منطقه تبدیل شوند.
رهیافتهای آموزشی برای تقویت جوامع بومی و صیانت از اصالتهای فرهنگی
رئیس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری چابهار گفت: مقابله با پدیده توریستی شدنِ نمایشی که میتواند منجر به تخریب هویت اصیل مکران شود، نیازمند یک بازآفرینی مهارتی در میان جوانان و صیادان است.
او با اشاره به اینکه برنامه حمایتی تدوین شده، بر گردشگری جامعهمحور تمرکز دارد؛ به این معنا که دانش سنتی بومیان در حوزههایی نظیر دریانوردی، معماری خشتی و صنایعدستی، با استانداردهای نوین پذیرایی و میزبانی تلفیق میشود، تصریح کرد: با اعطای گواهینامههای مهارتی به صیادان خرد و تبدیل آنها به راهنمایان مجرب دریا، معیشت آنها از وابستگی مطلق به صید خارج شده و به یک اقتصاد پایدار فرهنگی گره میخورد.
امیری ادامه داد: این توانمندسازی باعث میشود جامعه محلی نه به عنوان یک کارگر ساده، بلکه در نقش مدیران و حافظان اصلی میراث فرهنگی، از نفوذ الگوهای بیگانه و استحاله فرهنگی منطقه جلوگیری کنند.
شهرستان چابهار با سه بخش مرکزی، پلان و پیرسهراب و بیشاز ۲۰۰ هزار نفر جمعیت در ۶۴۵ کیلومتری جنوبشرقی زاهدان مرکز سیستان و بلوچستان است.
انتهای پیام/
نظر شما